herby
naglowek.png
zaawansowane
Pn Wt Śr Cz Pt So Nd
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
 
 
 
 
 
naglowek2.png
           
Waloryzacja turystyczna dla partnerów
Wprowadzono: 03-10-2012 | UM Pieszyce

 

Armin Mikos v. Rohrscheidt

 

Wyniki waloryzacji potencjału turystyczno-kulturowego Gminy Pieszyce

Opracowanie zrealizowane na zamówienie samorządu w ramach projektu europejskiego

pn. „Wędrowanie bez granic po północno-wschodnich Czechach i po Dolnym Śląsku"
w ramach Programu Operacyjnego Współpracy Transgranicznej 2007-2013 Republika Czeska-Rzeczpospolita Polska

Przedmiot opracowania:

Zbadanie dla obszaru gminy Pieszyce, powiat dzierżoniowski, województwo dolnośląskie: funkcjonujących i dostępnych aktualnie potencjalnych atrakcji materialnych i niematerialnych z punktu widzenia konsumentów turystyki kulturowej, a także stanu infrastruktury noclegowej, gastronomicznej, komunikacyjnej i rekreacyjnej i poziomu organizacji turystyki. Opracowanie na tej podstawie sugestii odnośnie tworzenia markowego produktu lokalnego turystyki kulturowej.

Cele opracowania:

1. Określenie rzeczywistego potencjału gminy w zakresie różnych form turystyki kulturowej.

2. Wskazanie najważniejszych atutów i mankamentów w zakresie organizacji turystyki.

3. Wstępna propozycja optymalnego produktu lokalnego dla turystów kulturowych, opartego na istniejących autentycznych walorach.

4. Opracowanie postulatów odnoszących się do strategii dalszego rozwoju turystyki w gminie.

Podstawy teoretyczne:

Pozycje z zakresu metodologii badań potencjału turystycznego obszarów, struktury produktu turystycznego, badań form turystyki kulturowej, turystów kulturowych, szczegółowe opracowania odnoszące się do stwierdzonego potencjału:

Artyshuk O, 2010, Indywidualne pakiety turystyczne w turystyce kulturowej, „Turystyka Kulturowa” Nr 9, s. 4-24 [Artyshuk2010]; Dobrzycka E., 2009, Koncepcja historyczno-rekreacyjnej trasy pieszo-rowerowej śladami powstania Tkaczy śląskich w rejonie Pieszyc, niepublikowana praca akademicka, złożona na Politechnice Wrocławskiej, [Dobrzycka 2009]; Kaczmarek J., Stasiak A., Włodarczyk B. [2005], Produkt turystyczny. Pomysł, organizacja, zarządzanie, PWE, Warszawa [Kaczmarek 2005]; Kruczek Z., 2011, Atrakcje turystyczne Fenomen typologia metody badań, Proksenia, Kraków [Kruczek 2011]; Mikos von Rohrscheidt A., 2008, Turystyka Kulturowa. Fenomen, potencjał, perspektywy, Wyd. GWSHM Milenium, Gniezno [Mikos v. Rohrscheidt 2008]; Mikos v. Rohrscheidt A., Nowoczesne trasy miejskie jako forma prezentacji historii i kultury oraz oferta turystyczna, [w:] Kultura i turystyka. Wspólnie zyskać!, pod red. A. Stasiaka, Łódź, 2009, s. 95-126 [Mikos v. Rohrscheidt 2009]; Mikos von Rohrscheidt A. 2010, Regionalne szlaki tematyczne. Idea, potencjał, organizacja, 2010, Wyd. Proksenia, Kraków [Mikos v. Rohrscheidt 2010]; Richards G., Munsters W. (red.), 2010, Cultural Tourism Research Methods, Wyd. CABI International, Walingford m [Richards 2010]; Ritchie, B.W., Burns P., Palmer C. (red.), 2005, Tourism Research Methods, Wyd. CABI Publishing, Wallingford [Ritchie 2005]; Wölfl S., 1979, Gerhart Hauptmanns "Die Weber": Untersuchungen zur Rezeption eines "naturalistischen" Dramas, Thesis, LMU, München [Wölfl 1979].

 

Załączniki do opracowania:

1. Kwestionariusz audytu obszarowego gminy: KAGO-PIE-2012

2. Zestawienie Obiektów Noclegowych i Gastronomicznych ZONiG-PIE-2012

 

1. Walory turystyczno-kulturowe gminy Pieszyce

 Zgodnie z kryteriami zawartymi w opracowaniach teoretycznych turystyki kulturowej [Mikos v. Rohrscheidt 2008] do walorów kultury istotnych z punktu widzenia turystycznego zalicza się te związane z działalnością człowieka oraz wytwory tej aktywności. Mogą nimi zatem być zarówno miejsca, obiekty i przedmioty (elementy materialne), jak i wydarzenia, imprezy, tradycje (elementy niematerialne), przy czym w wypadku obszaru są to wydarzenia powiązane z konkretnymi miejscami. Walory mogą być pierwotne (na przykład autentyczne miejsce wydarzenia historycznego), wtórne (np. muzeum tematyczne z oryginalnymi eksponatami w miejscu nie związanym z pochodzeniem i tematyką zbiorów), a także wykreowane dla potrzeb turystyki (np. wystawa multimedialna poza miejscem tematycznie powiązanym, impreza kulturalna nie związana z dziedzictwem kulturowym miejsca). Procedury waloryzacyjne nie przewidują wartościowania tych elementów w opozycji do siebie, nadają im tylko znaczenie ze względu na ich potencjalną atrakcyjność dla różnych grup odbiorców. W przypadku turystyki kulturowej są nimi grupy turystów, zainteresowanych poszczególnymi aspektami dziedzictwa kulturowego (np. militarnym, artystycznym, industrialnym itd.), żywej kultury (np. imprezami kultury tzw,. wysokiej, masowej, muzycznymi, filmowymi, kreatywnymi warsztatami, rekonstrukcjami historycznymi itd.) lub konkretnymi formami wypraw turystycznych (np. miejskimi, religijnymi itd.).

Główne walory materialne miasta i gminy:

1. Miejsca historycznie związane z buntem Tkaczy Śląskich, który miał miejsce między 3 a 6 czerwca 1844 roku. Miejsca ustalone: Kapliczne Wzgórze, Cegielnia Pańska, pałac pieszycki, siedziba fabrykanta Wagenknechta (dziś: ul. Kościuszki 2), droga bielawska [Dobrzycka 2009].

2. Szczyt Wielka Sowa (kulminacja pasma górskiego, 1015 m n.p.m.) w granicach Parku Krajobrazowego Gór Sowich, ze ścieżką dydaktyczną na podejściu od strony Lasocina i zabytkową (1906) wieżą widokową (tzw. Wieża Bismarcka), z panoramą na znaczną część Sudetów.

3. Pałac pieszycki, dawniej siedziba rodziny von Gelhorn, budowla renesansowo-barokowa, wzniesiona pierwotnie w II połowie XVI w. i przebudowana pod koniec XVII wieku.

4. Kościoły Św. Jakuba (gotycki, XIII w.) i Św. Antoniego (neogotycki, 4 ćwierć XIX w.).

5. Dom Tkacza w Rościszowie (szachulec, połowa XVIII w., aktualnie w rewitalizacji).

6. Dotychczas nie eksploatowane turystycznie wyrobiska po górskich kopalniach rud srebra, barytu i ołowiu, w tym położona na zboczu Kokotnej Łąki byłą kopalnię „Augusta”.

 

Ważniejsze eventy kulturowe, przyciągające wykonawców z zewnątrz i turystów:

Lasocin, Plenerowy Przegląd Filmowy (sierpień)

Przegląd Chórów Pogranicza Polsko-Czeskiego (październik)

Inne elementy dziedzictwa kulturowego:

Miejsce literackie: akcja wystawionego po raz pierwszy w 1892 naturalistycznego dramatu „Die Weber” („Tkacze”) Gerharta Hauptmanna, laureata literackiej Nagrody Nobla z roku 1912. Sztuka uważana jest za najważniejsze dzieło w dorobku tego autora [Wölfl 1979]. Dramat został sfilmowany w roku 1927, ponownie złożony i przedstawiony w 2012, był także po II wojnie światowej trzykrotnie opracowywany jako słuchowisko radiowe.

Problemy i mankamenty: Badanie terenowe, przeprowadzone w środku sezonu turystycznego (25-27 lipca 2012) wykazało istotny problem niedostępności lub ograniczonej dostępności części potencjalnych atrakcji dla turystów. Dotyczy on pałacu pieszyckiego, w przypadku którego stwierdzono dostępność niepewną (uzależnioną od obecności właścicieli lub aktualnych instrukcji, wydawanych przez nich personelowi obsługi) a także wzmiankowanych zabytkowych kościołów – w ich przypadku stwierdzono dostępność ograniczoną, polegająca na tzw. „otwarciu z kratą”, generalnie nie akceptowanym przez turystów kulturowych. We wszystkich wymienionych przypadkach przy tworzeniu spójnej koncepcji lokalnej oferty turystyczno-kulturowej konieczne byłoby przeprowadzenie rozmów z administratorami obiektów i przedłożenie im innych opcji udostępniania, gwarantujących dostępność obiektów bez potrzeby ich stałego otwarcia [Mikos v. Rohrscheidt, 2010].

Innym problemem jest konieczność przygotowania lokalnych przewodników turystycznych w kierunku obsługi turystów kulturowych. Działający na terenie gminy przewodnicy mają uprawnienia przewodnika sudeckiego (górskiego), bardzo obszerne terytorialnie, jednak z akcentem na regiony i wycieczki górskie. Ich szkolenie, specjalizowane w turystyce górskiej uwzględniało wprawdzie ogólne aspekty metodyczne obsługi turystów, jednak pożądane byłoby seminarium uzupełniające z elementami turystyki miejskiej, a przede wszystkim odnoszące się szczegółowo do kwestii związanych z lokalnymi aspektami dziedzictwa kulturowego (w tym waloru literackiego i industrialnego) oraz profilów, specyfiki i obsługi grup kulturowych. Z uwagi na status miejscowości (położenie w paśmie górskim) nawet po przewidywanej deregulacji prowadzenie wycieczek np. na szczyt Wielkiej Sowy, mogące stanowić ważny element lokalnego markowego produktu turystycznego. może nadal wymagać uprawnień przewodnika górskiego (w tym wypadku sudeckiego). Wydaje się zatem, że także w przypadku uzupełniania kadry obsługi turystów na tym terenie najlepszą opcją byłoby zachęcenie (skierowanie) kilku osób na szkolenie przewodników sudeckich lub zorganizowanie takiego w ramach np. powiatu lub Stowarzyszenia Gmin Gór Sowich, a potem uzupełniające szkolenie w zakresie dziedzictwa kulturowego gminy (powiatu) i prowadzenia turystów po tutejszych obiektach i lokalnych trasach, a także obsługi stworzonych tu produktów lokalnych turystyki kulturowej – inną możliwością byłaby integracja tych elementów jako osobnego modułu w następnych szkoleniach przewodników sudeckich, organizowanych na obszarze Gór Sowich lub powiatu dzierżoniowskiego.

Infrastruktura turystyczna

Do podstawowych elementów infrastruktury służącej turystom należą: baza noclegowa, oferta gastronomiczna, połączenia i usługi komunikacyjne, ośrodki rekreacyjne i sportowe. W przypadku gminy Pieszyce (por. załącznik ZONIG-PIE-2012) stwierdzono następujący zakres zaspokojenia potencjalnych potrzeb turystów:

Usługi noclegowe:

Istnienie usług noclegowych w każdej klasie, na którą jest zapotrzebowanie oraz ich satysfakcjonująca oferta są jednym z czynników decydujących o sukcesie poszczególnych obszarów docelowych turystyki kulturowej (tu zdefiniowanych jako gmina), jak również całego mikroregionu jako systemu turystycznej eksploatacji. Nawet bowiem przy znacznym nagromadzeniu atrakcji i zagospodarowaniu czasu wolnego także wieczorem, turysta lub grupa turystyczna dopiero zatrzymując się na nocleg generuje dla obszaru recepcji zyski, które wpływają znacząco na jego sytuację ekonomiczną (przeciętny nocleg kosztuje wielokrotność cen wstępu i innych opłat oraz wydatków związanych z wizytą, do tego dochodzi posiłek wieczorny i poranny). Badanie objęło wszystkie częściej spotykane typy usług noclegowych, w podziale na dziesięć klas: pięć kategorii hoteli (od 1* do 5*), hostele, schroniska turystyczne (w tym szkolne), pensjonaty i prywatny wynajem pokoi, agroturystykę oraz zbiorczo campingi i pozostałe typy noclegów. Były one liczone każdorazowo do dwóch obiektów w danej klasie, zgodnie z metodologią badania potencjału obszarów. Wynika to z faktu, że istnienie drugiego obiektu w bezpośredniej okolicy generalnie umożliwia turyście czy grupie skorzystanie z preferowanego rodzaju noclegu nawet w przypadku maksymalnego obłożenia pierwszego wybranego obiektu lub jego niedostępności z innych przyczyn (np. dużej imprezy, remontu, niemożności dojazdu), z kolei trzeci i kolejne obiekty danej klasy nie są już istotne dla stwierdzenia wystarczającej skali tej oferty. W 10 wymienionych klasach zestawiono obiekty w kwestionariuszu ZONiG, sporządzonym dla gminy na prośbę autora raportu i według przekazanych przez niego kryteriów, a następnie przez niego zweryfikowanym. Dla potrzeb oceny oferty w analizie wyników połączono uwzględnione obiekty w pięć zasadniczych grup, odpowiadających oferowanemu standardowi usług i adekwatnej do niego cenie, tak by uzyskać wiedzę o tym, czy każda grupa turystów preferowane przez siebie obiekty znajdzie z pewnością, z dużym lub mniejszym prawdopodobieństwem, lub też nie znajdzie ich wcale i w konsekwencji zrezygnuje z noclegu na danym terenie. Wyodrębnione klasy obejmują usługi dla turystów (w aktualnej polskiej rzeczywistości) bardzo zamożnych (hotele 4* i 5*), ponadprzeciętnie zamożnych (2*-3* i motele 3*-4*), o przeciętnych dochodach i skromnych oczekiwaniach, lecz preferujących noclegi zgodne ze standardami (1*, inne motele oraz hostele z mniejszymi pokojami), odbiorców niezamożnych i poszukujących indywidualnych ofert ekonomicznych (pokoje, tanie pensjonaty, gospodarstwa agroturystyczne), wreszcie poszukujących bardzo tanich ofert indywidualnych i tanich noclegów grupowych (schroniska, campingi i pozostałe typy usług). W każdej grupie cyfra 4 oznacza ofertę pełną, to jest występowanie danej klasy usług w pełnym wymiarze (po dwa obiekty w każdej z badanych kategorii), cyfra 3 oznacza jej obecność wystarczającą (jeden obiekt w jednej i dwa obiekty w drugiej badanej kategorii), cyfra 2 oznacza obecność niepełną, lecz zadowalającą (po jednym obiekcie w każdej kategorii lub dwa w jednej z nich przy braku obiektów w pozostałej), cyfra 1 oznacza dla danej klasy ofertę niezadowalającą, lecz istniejącą (tylko jeden obiekt z obu badanych kategorii), wreszcie cyfra 0 oznacza zupełny brak danej klasy usług. Wyniki analizy ilustruje Tabela 1.

Tab. 1. Usługi noclegowe w gminie Pieszyce

Standard usług

4-5*

3-2*

1* host.

GA/pok.

sch/cam

Uwagi

cyfra wskaźnikowa

0

2

0

4

2

 

Źródło: Opracowanie własne, według zweryfikowanej dokumentacji ZONiG- PIE-2012

Z przedstawionego zestawienia wynika, że w gminie na poziomie pełnym (4) zaspokojone są usługi w zakresie agroturystyki i wynajmu kwater prywatnych, chętnie wykorzystywane przez turystów indywidualnych, dysponujących skromniejszym dochodem per capita i tym samym przeznaczających niewielkie środki na (krótsze) wyjazdy turystyczne. Poziom zaspokojenia potrzeb turystów indywidualnych z dochodem średnim i wyższym oraz większych grup zorganizowanych (czyli typowych wycieczek objazdowych, w tym realizujących cele kulturowe) jest niepełny (2), ale w sytuacji budowy własnego produktu markowego należy go uznać za wystarczający na tym etapie. To samo stwierdzenie można odnieść do standardu masowej, taniej turystyki - także tu cyfra referencyjna wynosi 2. Natomiast zupełny brak oferty występuje w dwóch pozostałych kategoriach: najwyższej, skierowanej do zamożnych klientów z wyraźnie skrystalizowanymi wymaganiami oraz ekonomicznej (hotele 1* i hostele z kilkuosobowymi pokojami). Dla gminy brak istnienia obiektów w tych standardach oznacza praktyczny brak możliwości zatrzymania na nocleg typowych gości eventów kultury wysokiej, a przede wszystkim turystów ekonomicznych, ludzi przeważnie młodych, którzy w kontekście średnich dochodów w Polsce i nadal niestabilnej sytuacji ekonomicznej stanowią poważną grupę odbiorców turystyki kulturowej i zapewne przez dłuższy czas pozostaną dominującą grupą potencjalnych gości. Każda z wymienionych sytuacji oznacza wymierne straty dla gminy i praktyczną niemożność osiągnięcia wymiernych korzyści z turystyki, nawet w wypadku zorganizowania wielodniowych eventów.

Gastronomia:

Analiza oferty kulinarnej obszarów recepcji turystyki kulturowej musi brać pod uwagę dwa aspekty. Pierwszym jest obecność tematycznej oferty kulinarnej, urozmaicającej wprost ofertę poszczególnych atrakcji i pozostającej w relacji do oczekiwań turystów, zwiedzających te obiekty lub uczestniczących w tych eventach. Drugim jest stan oferty gastronomicznej obszaru (czyli możliwość zaspokajania potrzeb wszystkich turystów kulturowych jako grupy), jednak ze szczególnym uwzględnieniem oferty regionalnej i tradycyjnej (staropolskiej), którą ten typ turysty jest zainteresowany w pierwszym rzędzie i która z tego powodu mogłaby stanowić także dodatkowy atut danego miejsca. Za kryterium uznania tematycznego charakteru oferty ustalono obecność co najmniej dwóch różnych samodzielnych potraw o recepturze opierającej się na historycznych przekazach z epoki, natomiast za kryterium uznania oferty regionalnej lub staropolskiej jest uważana obecność w menu przynajmniej czterech autentycznych samodzielnych dań tradycyjnej kuchni dolnośląskiej albo lokalnej lub odpowiednio: czterech dań o potwierdzonej krajowej tradycji sięgającej przynajmniej okresu sprzed pierwszej wojny światowej [Mikos v. Rohrscheidt 2010]. Prezentowane w poniższej tabeli 2 wyniki obejmują ponadto następujące typy lokali: z ofertą kuchni staropolskiej, kuchni regionalnej, cukierni i kawiarni oraz tanich punktów gastronomii. Obecność poszczególnych typów lokali w dalszym otoczeniu atrakcji turystycznych określają poszczególne oznaczenia: cyfra 2 oznacza istnienie dwóch lub więcej lokali danego typu (a więc ofertę zadowalającą), cyfra 1 – funkcjonowanie tylko jednego lokalu danej klasy (ofertę akceptowalną), cyfra 0 – ich zupełny brak, a zatem stan krytyczny. Zestawienie nie obejmuje innych typów restauracji.

Tab. 2. Oferta gastronomiczna gminy Pieszyce dla turystów

Typ oferty

tematyczna

tradycyjna

regionalna

cukiernie/kaw

tania gastr.

Cyfra wskaźnikowa

0

0

0

2

2

Zadowalającą ofertę stwierdzono w grupie lokali taniej gastronomii (a także nie objętych raportem badaniem innych restauracji, w tym hotelowych i funkcjonujących w gospodarstwach agroturystycznych). W takim samym stopniu należy też ocenić uzupełniającą ofertę kawiarni i cukierni. Natomiast w trzech kluczowych dla turystyki kulturowej kategoriach oferty badanie wykazało stan wysoce niezadowalający.

W zakresie gastronomii tematycznej zupełnie brak lokalnej oferty, co nie dziwi na aktualnym (koncepcyjnym) etapie rozwoju lokalnego produktu turystyczno-kulturowego. Nie istnieje ani jedna restauracja w przestrzeni gminy, która oferowałaby choćby jedno danie o potwierdzonej historycznie lub przez opracowania kulinarne autentycznej recepturze, powiązanej z grupą bohaterów buntu tkaczy pieszyckich lub z jakimkolwiek innym wydarzeniem historycznym, miejscową legendą, albo z konkretnym obiektem.

Niepełną obecność regionalnych (współczesnych), jednak nie potwierdzonych autentycznym przekazem produktów gastronomii stwierdzono w Gospodarstwie Agroturystycznym Cicha Woda (Lasocin). Nie spełnia ona na dziś dzień kryteriów badania, jednak może być z łatwością uzupełniona. Natomiast obecność kilku nie autoryzowanych potraw kuchni staropolskiej stwierdzono w szeregu lokali, m.in. w wymienionych w kwestionariuszu ZONiG: w „Bacówce” i w restauracji „Czarny Rycerz”. Uzupełnienie tych ofert do wymaganej liczby, ich autoryzacja (uzasadnienie historyczno-kulinarne) oraz wyodrębnienie karty dań tradycyjnych mogłyby w rezultacie przynieść możliwość wpisu lokali i ich oferty na listę oficjalnych partnerów lokalnego produktu turystyki kulturowej.

Wystrój lokali gastronomicznych (choć w wielu przypadkach oryginalny i nawiązujący do górskiej lokalizacji, jak w przypadku np. Bacówki) nie uprawnia do stwierdzenia obecności autentycznych elementów dziedzictwa regionalnego lub wątków historycznych.

Pozostałe elementy infrastruktury:

Za wystarczającą należy uznać ofertę aktywnego spędzania czasu (pewnym ograniczeniem jest obecność tylko basenu odkrytego, nie dająca możliwości korzystania przy gorszej pogodzie). Warto jedynie zwrócić uwagę na konieczność zagwarantowania ze strony gminy faktycznej dostępności należącej do niej infrastruktury (jak stadion, boisko Orlik, basen, inne) w odpowiednich godzinach w sezonie turystycznym oraz w godzinach wieczornych dla turystów, będących gośćmi eventów kulturowych lub odwiedzających miejscowość podczas weekendów lub (w miarę rozwoju oferty) w ramach zwiedzania szlaku tematycznego. W tej dziedzinie ważnym postulatem wydaje się także uruchomienie wypożyczalni rowerów, najlepiej działającej w sieci kilku innych wypożyczalni, który to wątek zostanie rozwinięty poniżej.

Ograniczone są możliwości dotarcia do Pieszyc turystów nie dysponujących własnym samochodem lub nie chcących z niego korzystać. Głównym środkiem transportu są autobusy komunikacji miejskiej z Dzierżoniowa, które to miasto samo posiada dobre połączenia autobusowe, jednak bardzo słabe powiązania kolejowe (tylko jedna linia o drugorzędnym znaczeniu) oraz autobusy ZMK z Bielawy (to miasto nie posiada połączeń kolejowych). Ponieważ zmiana tego stanu wykracza poza możliwości finansowe gminy, sensowne wydaje się „postawienie” na rosnącą powoli także w Polsce liczbę zwolenników turystyki aktywnej i alternatywnej i fizyczne powiązanie miejscowych tras rowerowych z europejskim i krajowym systemem szlaków rowerowych, wprowadzenie szeregu tablic i dokładnego systemu oznaczeń w terenie, przy jednoczesnej, dobrze ukierunkowanej promocji tego faktu w mediach tradycyjnych i w Internecie.

Organizacja turystyki w terenie. Produkty turystyczne w zakresie turystyki kulturowej.

Najbardziej podstawową formą organizacji turystyki jest funkcjonowanie w regularnych czasach stałego punktu informacji turystycznej. Pozostałymi formami, istotnymi dla grupy turystów kulturowych są: stała oferta pakietów pobytowych (w tym tematycznych), pośrednictwo usług prostych i złożonych na zamówienie touroperatorów i turystów, lokalne usługi przewodnickie, oznaczone i koordynowane trasy turystyczne, w tym te o znaczeniu kulturowym, integracja obszaru i jego obiektów w większe szlaki kulturowe. Te elementy składają się jako decydujące na lokalne produkty turystyczne typu „obszar”, przy czym w ich ramach dopełniają je rozliczne inne elementy usług [Kaczmarek 2005].

Na badanym obszarze nie stwierdzono funkcjonowania pakietów turystycznych, czy to tematycznych, czy okazjonalnych. Jednak ustalona w trakcie badania koncentracja określonych typów walorów i atrakcji, a także obecność niezbędnych elementów infrastruktury stanowi dobrą podstawę do stworzenia tego rodzaju ofert turystycznych, pod warunkiem przyjęcia funkcji koordynatora lub przynajmniej pośrednika usług w ramach pakietu albo przez wyspecjalizowaną jednostkę komercyjną, albo przez podmiot świadczący usługi lokalnej informacji turystycznej albo też przez instytucję kultury (np. muzeum, dom kultury, biblioteka), posiadającą takie możliwości i statutowo upoważnioną do takich działań. Ten ostatni przypadek w kontekście polskich standardów regulacji funkcjonowania może być najtrudniejszy w realizacji, jednak właśnie takie rozwiązanie mogłoby zagwarantować stabilność oferty, jej obsługę w regularnym czasie pracy oraz ścisłe powiązanie z dziedzictwem kulturowym i żywą kulturą regionu.

Istniejące możliwości uzupełnienia lub rozbudowy oferty turystyczno-kulturowej:

Bazą dla wzbogacania ofert zbiorowych i pakietów indywidualnych dla turystów kulturowych o elementy aktywnej turystyki może być szereg oznakowanych tras rowerowych, w tym ta wiodąca na Wielką Sowę od strony Rościszowa i Kamionek (tzw. trasa czerwona), wyciąg narciarski na Wielkiej Sowie (ośrodek” Potoczek”), ośrodki rekreacji konnej w Podolinie i Piskorzowie oraz trasy górskie wykorzystywane dla spacerów „nordic walkingu”, w tym także w ramach specjalnie organizowanych imprez. Oferta miejscowych hoteli jest uzupełniana przez duże ośrodki agroturystyczne, schronisko turystyczne, a także ośrodki wypoczynkowe.

W oparciu o zasoby sąsiadujących miejscowości można także tworzyć pakiety pobytowe, ukierunkowane na dziedzictwo historyczno-militarne (Srebrna Góra, Walim-Osówka), industrialne (Bielawa i Dzierżoniów, jednak po znaczącej korekcie tamtejszej oferty), a także zintegrować istniejącą ofertę eventów we wspólny kalendarz powiatowy, co umożliwiłoby silniejszą wspólną promocję, lepsze zagospodarowanie sezonu turystycznego oraz przyciągnięcie za pomocą pakietu okazjonalnego [Artyshuk 2010] większej grupy turystów uczestniczących każdorazowo w imprezie (np. w jednym z bielawskich eventów artystycznych) także w pobliskie miejsca, m.in. do Pieszyc.

 

2. Gmina Pieszyce jako destynacja turystyki kulturowej. Walory i postulaty

Turystyka literacka i filmowa. Tę formę turystyki można rozwijać w oparciu o podstawowy walor, który stanowi dzieło Gerharta Hauptmanna „Die Weber” („Tkacze”). Autentyczne miejsca historycznych wydarzeń i jednocześnie akcji dramatu mogą stanowić podstawę dla turystycznej eksploatacji istotnej i nadal aktualnej problematyki masowej produkcji, w tym wyzysku bezpośrednich wytwórców z jednej strony, oraz dzieła światowej literatury i jego dalszej recepcji w kulturze i edukacji europejskiej z drugiej. Ustalenia E. Dobrzyckiej [Dobrzycka 2009] dają dobrze uzasadnioną podstawę do konstrukcji trasy turystycznej, której realizacja jako trasy materialnej może stać się podstawą markowego produktu turystycznego gminy. Do przyciągnięcia turystów zainteresowanych literaturą i innymi formami wyrazu konieczne jest pozyskanie egzemplarzy oryginalnych najwcześniejszych wydań dramatu oraz jego wersji filmowej, radiowej i stworzenie stałej multimedialnej ekspozycji tematycznej.

Turystyka kulinarna: 1. Ośrodek agroturystyczny Cicha Woda w Lasocinie zyskał sobie w skali lokalnej opinię oferenta oryginalnych produktów kulinarnych. 2. Stowarzyszenie Ślężanie – Lokalna Grupa Działania podejmuje próby ustalenia i popularyzacji oryginalnych produktów tradycyjnej i współczesnej kuchni regionalnej. Podjęcie współpracy z grupą przez miejscowe lokale za pośrednictwem gminy i wprowadzenie do ich oferty szeregu lokalnych produktów kulinarnych z potwierdzoną autentycznością wzmocniłyby siłę przyciągania rosnącej grupy turystów kulturowych orientujących się na doświadczanie dziedzictwa kulturowego różnymi zmysłami. Z kolei 3. ewentualne uzupełnienie propozycji o ofertę historycznego menu „Tkaczy” (w nim np. codzienne i świąteczne potrawy dolnośląskie z okresu pieszyckiego buntu, tradycyjnie warzone piwo) proponowaną w lokalu z wnętrzem odtworzonym według historycznych realiów i być może także z oferta tematycznego mikroeventu (projekcja, prezentacja) mogłoby - niezależnie od uzupełnienia oferty dla turystów literackich i industrialnych - skutkować także pojawieniem się miejscowości jako znaczącego punktu na mapie wypraw turystów kulinarnych przyszłości zaś przesądzić o jej integracji w ewentualny szlak kulinarny Dolnego Śląska.

Turystyka kulturowo-przyrodnicza. Jej oferta może być realizowana głównie w otoczeniu Wielkiej Sowy, na terenie Parku Krajobrazowego, w oparciu o istniejące tam ścieżki dydaktyczne, szczególnie w obszarze Lasocin-Kamionki, które można rozbudować wykorzystując np. walory dawnych kopalń rud. Dla wzmocnienia siły przyciągania turystów warto powiązać pieszycką propozycję w tej dziedzinie jako naturalne przedłużenie z ofertą sąsiednich gmin, w tym gminy Walim, dysponującej rozwiniętym elementem historyczno-militarnym i w porozumieniu z nią wprowadzić do tego rodzaju propozycji (i towarzyszących jej pakietów) element aktywny w postaci propozycji wycieczek rowerowych oznaczonymi trasami – podejmując starania o zorganizowanie wypożyczalni rowerów we wspólnym systemie różnych miejsc odbioru i oddawania sprzętu („take here – back there”).

Turystyka eventowa: Istniejące eventy kulturowe eksploatują tematykę popularną (jak przegląd filmowy w Lasocinie) lub powiązaną z dziedzictwem i żywą kulturą regionu (jak przegląd chórów). Z pewnością nadają się one do dalszej popularyzacji i promocji, jednak ze względu na podobieństwa do szeregu innych imprez w regionie i poza nim nie będą w stanie stworzyć oryginalnej marki Pieszyc jako destynacji kulturowej turystyki eventowej. Taką szansę miałby natomiast unikalny event, którego koncepcja programowa zostałaby stworzona w oparciu o wspomniane wydarzenie historyczne bunt tkaczy śląskich i relacjonujące je dzieło literackie Hauptmanna. Taki doroczny event (eksploatujący temat w postaci kilkugodzinnej inscenizacji, ale także uwzględniający zmieniające się corocznie wystawy czasowe, festiwal lub konkurs sztuki, muzyki i literatury zaangażowanej społecznie lub związanej z tematami industrialnymi) mógłby być jednocześnie kulminacyjnym momentem rocznego cyklu oferty turystyki literackiej, industrialnej oraz markowym eventem Pieszyc. Jago oddziaływanie powiększyłby aspekt unikalności – jako że przynajmniej w skali regionu dolnośląskiego i sąsiednich ta problematyka nie była dotychczas eksploatowana w formie imprez żywej historii lub artystycznych.

Turystyka industrialna. Istnieją dobre podstawy do tworzenia lokalnego produktu w postaci wspomnianej koncepcji trasy, opartej na ustalonych autentycznych punktach. Uzupełniłaby ją planowana ekspozycja na terenie rewitalizowanego Domu Tkacza w Rościszowie. Z kolei wykorzystanie niektórych pozostałych walorów gminy - reliktów górskich kopalni w okolicach Kamionek - przez ich zabezpieczenie, opis w formie trasy dydaktycznej i przynajmniej częściowe udostępnienie turystom mogłoby stworzyć drugi biegun oferty dla tej grupy turystów kulturowych. Także stała tematyczna ekspozycja w Pieszyckim Centrum Kultury, poświęcona tkaczom i ich buntowi z 1844 przyczyniłaby się do wzrostu atrakcyjności tego aspektu lokalnej oferty. Jednak jej największym atutem byłaby integracja w regionalny lub subregionalny szlak industrialny Dolnego Śląska, o czym szerzej w dziale postulatów.

 

3. Postulaty w odniesieniu do rozwijania oferty turystyczno-kulturowej Pieszyc

Jak wynika z powyższych wywodów, wydarzenie, miejsca i literackie opracowanie XIX-wiecznego buntu tkaczy pieszyckich jest najsilniejszym potencjalnym atutem turystyczno-kulturowym gminy i te właśnie walory powinny stanowić dominantę jej oferty dla turystów kulturowych. Oparty o nie produkt markowy powinien jednak być realizowany w ramach spójnej koncepcji, w różnych formach eksploatacji z jednej strony (produktowej) oraz różnych aspektach doświadczania (od strony odbiorców-turystów), w różnych odsłonach i formach. Wyposażony we współczesne instrumenty przekazu i powiązany z elementami organizacji turystyki, dobrze promowany motyw „tkaczy” ma wielkie szanse na wzbudzenie zainteresowania turystów, ponieważ problematyka konfrontacji jednostki i systemu masowej produkcji, nadmiernego wykorzystywania człowieka jako siły roboczej, jego niezgody na przedmiotowe traktowanie i otwartego buntu jest nadal, a nawet staje się znowu bardziej aktualna dziś, naturalnie w swoich nowych formach i odsłonach. Niezależnie od tego ten temat jest bez wątpienia niekwestionowanym, unikalnym, a z powodu swojej międzynarodowej skali także największym atutem Pieszyc. W tym kontekście szereg sformułowanych postulatów odnoszących się do tworzenia lokalnego produktu turystycznego będzie koncentrował się na tej tematyce, postrzeganej przez autora raportu jako szansa dla miasta i gminy na trwałe zaistnienie na polskiej mapie turystyki kulturowej.

1. W świetle stwierdzonego potencjału i jego konfrontacji z oczekiwaniami rozmaitych grup współczesnych turystów kulturowych [Mikos v. Rohrscheidt 2008] propozycją z jednej strony opartą na autentycznym dziedzictwie, z drugiej realistyczną i wreszcie wychodzącą naprzeciw wspomnianym zainteresowaniom wydaje się uzupełnienie i realizacja opracowanej już wstępnie [Dobrzycka 2009] trasy tematycznej Powstania Tkaczy Śląskich w Pieszycach i Bielawie, przebiegającej w terenie zgodnie z ustaleniami autorki tej koncepcji. Trasa taka powinna mieć status trasy materialnej [Mikos v. Rohrscheidt 2009] czyli być koordynowana i monitorowana, obsługiwana w regularnym czasie i uzupełniana z czasem dodatkowymi modułami oferty. Trasa powinna uwzględniać element mikroeventu tematycznego w ofercie regularnej (np. w weekendy sezonu) lub realizowanego na zamówienie grup turystycznych. Taki mikroevent (w formie filmu lub prezentacji multimedialnej) powinien funkcjonować na starcie trasy i wprowadzać w jej tematykę, podobnie inny mikroevent może zamykać zwiedzanie zorganizowane (np. w Bielawie). Ze względu na specyfikę tematyki oraz jej kontekst historyczny, dla samodzielnego zwiedzania trasę należałoby wyposażyć w system informacji elektronicznej w postaci audioprzewodnika w kilku wersjach językowych (w pierwszej kolejności polskiej, angielskiej, niemieckiej i czeskiej) uruchamianego za pomocą systemów elektronicznych w poszczególnych punktach lub/i pobieranego z Internetu za pomocą telefonów komórkowych. Z trasą i jej opisami powinny zostać powiązane elementy ekspozycyjne, najlepiej ekspozycje multimedialne, zlokalizowane w punkcie początkowym i końcowym trasy, czyli np. w Centrum Kultury w Pieszycach oraz Bielawskiej Placówce Muzealnej. Ta pierwsza mogłaby być ukierunkowana na przebieg buntu pieszyckiego oraz na jego literackie, społeczne i artystyczne echa, ta druga na przykład na narzędzia, technologie i warunki pracy w przemyśle włókienniczym XIX wieku. Trasę powinna zorganizować i koordynować komórka samorządowa (jak lokalna instytucja kultury, np. pieszyckie centrum prowadzące jednocześnie ekspozycję) lub specjalnie wyodrębniona w celu organizowania lokalnych produktów turystycznych. Szczegółowe postulaty dotyczące organizacji trasy mogłyby być rozważone po konfrontacji wywodów teoretycznych [Mikos v. Rohrscheidt 2009] z realiami lokalnymi oraz z rozpoznanymi możliwościami wsparcia finansowego, ewentualnie także po badaniach sondażowych wśród turystów i mieszkańców. Trasa powinna mieć wersję rowerową z wyznaczonym ciągiem przejazdu, połączoną z przebiegającymi przez region szlakami rowerowymi.

 

2. Inne warte rozważenia elementy usług w ramach trasy to a) przygotowana do współpracy z pozostałymi produktami lokalnej turystyki wypożyczalnia rowerów z przynajmniej dwoma/trzema punktami ich odbioru i zdawania (na pewno Pieszyce i Bielawa, być może też Dzierżoniów i Wielka Sowa) oraz b) oferta kulinarna w miejscowym lokalu gastronomicznym, odwołująca się do codziennej i świątecznej kuchni miejscowej ludności z czasów tytułowego wydarzenia. Taką ofertę może promować koordynator trasy, może też ona być elementem pakietów tematycznych lub pobytowych dystrybuowanych przez niego i zamawianych przez turystów indywidualnych i grupy turystyczne.

 

3. Po stworzeniu wspomnianej trasy tematycznej kolejnym krokiem mogłoby być jej włączenie w regionalny szlak dziedzictwa industrialnego Dolnego Śląska lub subregionalny szlak o takim profilu. W sytuacji nieistnienia takiego szlaku w postaci realnej (istnieje tylko wirtualny i słabo promowany Szlaki Obiektów Dziedzictwa Techniki Przemysłowej, obejmujący, czy raczej tylko opisujący m.in. obiekty w Nowej Rudzie i Dusznikach i prawie nieistniejący w świadomości społecznej, także wirtualny Szlak Zabytków Komunikacji) sensowne wydaje się podjęcie starań o utworzenie go na bazie 5-6 znaczniejszych walorów tej części Dolnego Śląska (np. dusznickiej papierni, noworudzkiej kopalni węgla, jaworzyńskiej parowozowni i tamtejszej kolekcji motocykli, a z czasem także udostępnionych wyrobisk pieszyckich kopalni rudy i tworzonej dzierżoniowskiej muzealnej kolekcji radiotechnicznej lub ewentualnie zmodernizowanego Sowiogórskiego Muzeum Techniki, a także innych). Nic nie stoi na przeszkodzie, by w ramach takiego nowo organizowanego szlaku właśnie w Pieszycach, dysponujących walorem nie tylko o profilu industrialnym, ale i historyczno-społecznym i mającym znaczenie literackie - o ile to stąd wyszłaby inicjatywa stworzenia szlaku – zlokalizowana była także komórka-ośrodek koordynujący jego funkcjonowanie, pośredniczący dystrybucję pakietów turystycznych a także centrum obsługi np. turystyki rowerowej z wypożyczalnią sprzętu i punktem napraw oraz z miejscem zaopatrzenia i tanich usług (catering, jadłodajnia, istniejące już schronisko). Lokalizacja tutaj centrum szlaku mogłaby być odpowiednim krokiem w kierunku włączenia gminy w tworzenie regionalnego produktu, pozyskania nowego statusu w ramach jego oferty (ważny punkt szlaku z ciekawą ofertą) i przy okazji stworzenia kilku-kilkunastu miejsc pracy dla mieszkańców nowego źródła dochodu dla gminnej społeczności.

 

4. Silnym magnesem dla turystów kulturowych może być rozbudowany event kulturowo-turystyczny, nawiązujący do wydarzeń z 1844 roku. Taka impreza powinna łączyć w swoim programie elementy typowe dla przynajmniej dwóch form turystyki kulturowej: industrialnej i literackiej. Dobrze, by była organizowana z wykorzystaniem inscenizacji (na wzór eventów żywej historii), publicznej projekcji (filmu) lub pokazu albo/i spotkania literackiego lub-filmowego, z okolicznościową wystawą o zmiennym z roku na rok fokusie pozostającym w kontekście szerzej rozumianej tematyki i odwołującym się do aktualnej sytuacji lub problemów społecznych, a także z modułem zawierającym element współzawodnictwa (festiwal, konkurs tematyczny, konkurs prac-występów itd.). Jej program powinien być rozciągnięty na minimum 2 dni (a w miarę możliwości przez cały weekend), co stworzy warunki do zwiększenia zysków z pobytu turystów dla miejscowych oferentów usług noclegowych i gastronomicznych. W programie takiej imprezy koniecznie musi się znaleźć prowadzona przez fachowego przewodnika wycieczka trasą tematyczną, może też być doń włączona sesja popularno-naukowa ze tematem ogólnie ukierunkowanym na perspektywy przemysłu i pracy, jednak z roku na rok zmiennym i zorientowanym na wpisanie się w aktualne problemy, koniecznie z możliwością dyskusji w grupach prowadzonych przez ekspertów. Taka impreza przyciągnęłaby inne, stałe grono zainteresowanych i podniosła rangę eventu. Z eventem może być połączony także festyn miejski o bardziej masowym charakterze. Event tego rodzaju byłby jednocześnie kulminacją rocznego cyklu turystyki w mieście, „świętem” trasy tematycznej trasy, punktem węzłowym życia kulturalnego miasta, a z czasem może także regionalnego szlaku tematycznego.

 

5. Od samego początku główny event powinien zostać „obudowany” konkretną ofertą dla turystów w postaci pakietów tematycznych, organizowanych na początek raz w roku - na czas jego trwania, czyli pakietami okazjonalnymi. Potem w miarę wzrostu popularności destynacji pakiety mogłyby być oferowane częściej, np. z okazji innych eventów lub np., długich weekendów przypadających w sezonie turystycznym, w razie potrzeby ze zmianą i dopasowaniem modułów tematycznych.

Pakiety, adresowane tak do touroperatorów (zatem zawierające usługi dla większych grup) oraz do turystów indywidualnych i małych kilkuosobowych grup prywatnych, powinny obok oczywistego modułu noclegowego i gastronomicznego zawierać m.in. elementy tematyczne (uczestnictwo w imprezie, spacer trasą itd.) oraz opcjonalnie także moduły aktywne. W ten sposób ich oferta wyjdzie naprzeciw także rosnącemu, a w Polsce nadal niedocenianemu środowisku turystów preferujących wyprawy indywidualne. Gestorem pakietów mogą być podmioty posiadające ofertę noclegową, natomiast koordynatorem ich promocji, dystrybucji i informacji komórka zajmująca się turystyką w mieście lub instytucja kulturalna, o ile tylko nie będzie to sprzeczne z jej celami statutowymi.

 

6. Inne eventy organizowane w gminie, a także w gminach ościennych mogą zostać powiązane za pomocą kalendarza imprez i tym samym, dobrze rozplanowane w ramach sezonu turystycznego, stać się jago biegunami i kulminacjami i odmierzać jego cykl w miejscowości. Przy dalszym rozwoju oferty i ruchu turystycznego kalendarz może zawierać liczniejsze imprezy i sam stać się dodatkowym elementem promocji miasta. Ważne jednak, by myślą przewodnią organizacji eventów i ich kalendarza było, aby były one atrakcyjne głównie dla turystów, a nie tylko miejscowych mieszkańców (dotyczy to a) określenia ich dat i czasu realizacji imprez oraz b) programu, odniesionego do szerszego grona odbiorców i o bardziej uniwersalnej tematyce). Element aktywny eventu można wówczas zaplanować w ciągu dnia (jako że turyści nie zajmują się zarobkowaniem w trakcie wyprawy) zaś elementy kulturowe – wieczorem, by zagospodarować tę część doby i zatrzymać turystów w miejscowości.

 

7. Profesjonalnie zorganizowana informacja i promocja turystyczna gminy musi jako swoje centralne zadanie przyjąć najpierw pozyskiwanie turystów na początek dla głównego wydarzenia (eventu tematycznego) i trasy, będącej produktem markowym. W celu osiągnięcia skuteczności promocja musi być wielokanałowa i obejmować: a) regularne newslettery kierowane do ustalonego grona potencjalnie zainteresowanych odbiorców (np. do touroperatorów, stowarzyszeń, środowisk akademickich, szkół profilowanych, organizacji pozarządowych, instytucji oświatowych, stałych klientów), b) profesjonalnie prowadzony, stale aktualizowany i pozycjonowany turystyczny portal internetowy gminy, zawierający interaktywne opcje korzystania z oferty (np. formularze zamówień), c) obecność aktualizowanej oferty w społecznościowych portalach internetowych, d) zamieszczane na przedpolu eventów inseraty w prasie regionalnej oraz poza regionem (zwłaszcza w większych miastach kraju), a po zbadaniu potencjalnego popytu (i zapewnieniu oferty w danym języku) także w określonych środowiskach za granicą, e) udział w starannie dobranych imprezach targowych, dla ograniczenia kosztów najlepiej realizowany przez jednoosobową reprezentację w ramach większych stoisk obszarowych (powiatu, regionu ślężańskiego) lub tematycznych (typu turystyki).

 

8. Władze gminy powinny w miarę posiadanych możliwości wspierać inwestycje zmierzające do stworzenia przynajmniej jednego-dwóch podmiotów oferujących noclegi przynajmniej w klasie ekonomicznej (hotel 1* i nowoczesny hostel), by w ten sposób stworzyć na własnym terenie ofertę noclegową dla gości korzystających w lokalnych produktów turystycznych i nie dopuścić, by większość zysków wynikających z ich turystycznej aktywności znalazła się w gminach ościennych lub by zrezygnowali oni w ogóle z noclegu. W dalszej kolejności i w miarę rozwoju marki, szczególnie w sytuacji funkcjonowania kilku wielodniowych eventów, warto przemyśleć możliwości przyciągnięcia inwestorów w klasie hotelu 4-gwiazdkowego, najlepiej z uzupełniającą ofertą spa lub inna dobrze dopełniającą aktywności turystyczno-kulturowe. Potencjalnych gestorów takiej oferty można także poszukiwać wśród właścicieli większych zabytkowych obiektów na terenie gminy (np. pałac pieszycki), to jednak zależy w większym stopniu od ich indywidualnych planów.

 

9. Jako ważną należy zakwalifikować także potrzebę rozwijania oferty gastronomicznej. Na terenie gminy nie udało się stwierdzić obecności lokalu, posiadającego pełną, autentyczną i wyraźnie promowaną pełną ofertę kuchni staropolskiej (tradycyjnej), ani lokalu posiadającego autentyczną kuchnię regionalną. We współpracy z lokalnym podmiotami, realizowanej w ramach lokalnej strategii rozwoju turystyki należałoby doprowadzić do odpowiedniej aranżacji wnętrz oraz wprowadzenia osobno proponowanej, np. (w formie odrębnego menu) oferty kuchni staropolskiej, a także we współpracy z badaczami regionalnymi odtworzyć i zaoferować zestawy typowe dla regionu, w tym przede wszystkim dla okresu sprzed I wojny światowej. Takie należałoby wprowadzić w szczególności w miejscach częściej wówczas i dziś odwiedzanych przez turystów (np. w bacówce Potoczek pod Wielką Sową).
W przypadku samych Pieszyc zdecydowanym atutem byłoby odtworzenie i uwzględnienie w ofercie przynajmniej niektórych i możliwie atrakcyjnych elementów (potraw) XIX-wiecznej kuchni rodzin robotniczych, nawiązując w ten sposób do wydarzenia mającego stanowić turystyczno-kulturową markę miejscowości.

 

Wpisanie takiego scenariusza do strategii rozwoju gminy i jego konsekwentna realizacja pozwoli wykorzystać znaczącą część stwierdzonych walorów i jednocześnie przyciągnąć turystów, preferujących kilka typów atrakcji i form wypraw turystyki kulturowej) (industrialne, eventowe, literackie) a także tych, którzy chętniej wiążą jej uprawianie z ofertą aktywną.

PDF
DRUKUJ
POWRÓT
ZGŁOŚ
NIEŚCISŁOŚĆ